In ’t Kort:

• Van Wolvega naar Wolvega
• 3 – 4 etappes, 375 km, 314 hm
• Zwaarte: Licht en gemakkelijk
• Beleving: langs de provinciegrens van Friesland met oude havenplaatsen, waddenzeekust en Friese wouden
• Bereikbaarheid: met de trein of met de fiets naar Wolvega.
• Veiligheid: meest vrije fietspaden of autoluwe wegen
• Parcours: vlak en over zowel verharde fiets- als bospaden. Meest via knooppunten.
• Code: RFR

Langs de Provinciegrenzen van Friesland

Proloog

Friesland een fietsprovincie? Dat moge wel duidelijk zijn! Het zijn niet alleen de dijken, het vele water en polders die het land aantrekkelijk maken om goed en lekker door (heen) te kunnen fietsen. Het zijn ook de leuke plaatsjes. De Elfstedentocht is niet voor niets een jaarlijks terugkerend fietsevenement. Maar in deze route geen 11 stedenkoorts, nu leren we de provincie kennen langs haar grenzen, in 335 km zien we de provincie vanaf haar contouren. We leren Friesland écht ontdekken: met prachtige heide- en bosgebieden, riviertjes en beken. Dit alles en nog veel meer lees ik het routeboekje waarin Bjusterbaerlike stekjes zijn opgenomen. Fries voor bijzondere plekjes in een bijzondere provincie!

De route bestaat uit 4 trajecten:

• van Wolvega tot Bakhuizen (60 km)
• van Oudemirdum via Harlingen naar Oudebildtzijl (95 km)
• van Oudebildtzijl naar Drachtstercompagnie (90 km)
• van Drachtstercompagnie naar Wolvega (90 km)

De afstand is 335 km

Korte omschrijving van de route

De route volgt de provinciegrens waarbij voor een groot deel gebruik wordt gemaakt van het fietsknooppunten netwerk. Een paar keer gaat Rondje Friesland de grens over naar Drenthe, Groningen en Flevoland. Alle informatie over de route inclusief de faciliteiten onderweg vind je op https://www.rondjefriesland.nu/

Etappe 1 Wolvega – Bakhuizen 60 km

Wolvega is een goede startplaats. Met de trein goed bereikbaar en vandaar uit kom je op de route. Voor het eerste traject is met de afstand rekening gehouden dat je wat later op de dag begint. De route loopt langs het grensriviertje De Linde. Deze rivier loopt tot Kuinre en vormt de provinciegrens tussen Friesland en Overijssel. In Flevolands Kuinre via het Kuinrebos naar Lemmer. Ten noorden van Oudemirdum zijn campings, maar je kunt ook even doorrijden naar het Rijsterbos waarin een grote familiecamping ligt.

Planning: zomer 2024

Etappe 2 Bakhuizen – Oudebildtzijl 95 km

De volgende etappes zijn wat langer. Vanaf Oudemirdum gaat de route naar het IJsselmeer en blijft daar grotendeels langs rijden. Op een paar uitzonderingen na; voor Bakhuizen en Warns gaat deze landinwaarts. Bij Stavoren en Hindeloopen weer even aan de kust om bij Workum weer naar binnen te rijden. Via Makkum naar de Afsluitdijk die we tussen Cornwerd en Zürich passeren. Na ‘Grutte Pier’ in Kimswerd volgt Harlingen. is de volgende en grote plaats waar de route de Zuiderhaven oversteekt en via de dijken van Waddenzee richting Holwerd gaat. Na Sint Jacobaparochie stoppen we in Oudebildtzijl. Er zijn overnachtingsfaciliteiten, o.a. een camping ten zuiden van het plaatsje bij Alde Leie. Maar ook daarvoor kun je stoppen, er is een camping wanneer de route de Nieuwebildtdijk opgaat.

Etappe 3 Oudebildtzijl – Drachtstercompagnie 90 km

Het noordoosten van de provincie wordt in dit traject gefietst. Via Ferwert, Hegebeintum en Blije komen in Holwerd (20 km). Voor de boot naar Ameland? Dit heb ik eerder gedaan en is zeker een dagtrip waard. Tot aan Moddergat (35 km) rijden we over de Waddenzeedijk. Nu maken we ‘oversteek’ naar het Nationaal Park Lauwersmeer. De rit langs het meer begint in De Schans Oostmahorn. Een strategische gelegen omwalde vesting. De route is nu 200 km vanaf de start. We passeren de oude sluis van Ezumazijl en verder zuidwaarts, langs het satelliet grondstation (voor interceptie van satelliet verkeer) naar Burum (met terpkerk en molen). 65 km vanaf de dag start in Oudebildtzijl. In Stroobos (70 km) steekt het Rondje het Prinses Margrietkanaal over naar Surhuisterveen (82 km). Hier of ten westen van heidedorp Houtigehage zijn campings.

Etappe 4 Drachtstercompagnie – Wolvega 90 km

We zijn in Smallingerland, met als hoofdplaats Drachten. Hier gaat de route ten oosten van langs. Richting Bakkeveen en de grens met Drenthe over. Na de Bakkeveense Duinen en Veenhuizen naar het hoogveengebied Fochteloërveen. Ten zuiden komen we door Appelscha en langs de Bosbergtoren (50 km). Verder gaan we kilometerslang door het Nationale Park Drents-Friesewold. Via koloniedorp Wilhelminaoord, met beschermd dorpsgezicht, en een klein puntje Overijssel komen we terug in Friesland en steken we De Linde over, terug in Wolvega.

Hoogtepunten

Onderstaande lijst is opgesteld niet met de intentie om volledig te zijn, maar om je een indruk te geven van de bezienswaardigheden op of bij de route.

Voor meer bezienswaardigheden onderweg adviseer ik het routeboekje aan te schaffen. Hierin staat de route beschreven met 26 bijzondere plekjes onderweg: Bjusterbaerlike stekjes. Kijk op Rondjefietsland.nu voor meer informatie.

• Wolvega: Wolwagham was 900 jaar geleden de naam van het hedendaagse Wolvega. De wolf kwam vroeger veel voor in de omgeving van Wolvega. De laatste wolf van Friesland werd echter – tot vreugde van veel mensen – in 1712 doorgeschoten door ene Albert Harms. Daar kreeg hij maar liefst honderd rijksdaalders voor, wat destijds een waar fortuin was. 
  In Wolvega staat sinds 1998 op het Pastorieplein een kunstwerk van de wolf, ontworpen door Bert Nijenhuis. Hij koos voor een ‘vriendelijke’ wolf. 
• Kuinre: De oude haven van Kuinre was in de Middeleeuwen, voor de drooglegging van Noordoostpolder een florerende handelshaven. Ontdek hem tijdens in het Kuinderbos. Door verzanding van de oude haven werd hij onbereikbaar voor schepen en door met de drooglegging van de Noordoostpolder in 1942, kwam er definitief een einde aan Kuinre als havenplaats.
• Lemmer: Een van de hoogtepunten van Lemmer is toch wel het Ir. D.F. Woudagemaal, UNESCO Werelderfgoed én het grootste nog werkende stoomgemaal ter wereld! 
• Oudemirdum: (Fries: Aldemardum) is een prachtig dorp middenin Gaasterland en vlakbij de oevers van het IJsselmeer. In Oudemirdum vind je het bezoekerscentrum Mar en Klif, hier leer je alles over het Nationaal landschap van Zuidwest Friesland. 
  Aan de IJsselmeerkust in Gaasterland vind je de enige kliffen die Nederland rijk is. Het zijn er drie: in Oudemirdum, in Mirns en het Rode Klif bij Warns. Het Oudemirdumer klif is één van de kliffen in het  Nationaal Landschap Zuidwest Friesland. 
• In Stavoren staat het beeld van Het Vrouwtje van Stavoren. De stad is een van de Friese elf steden en was de eerste Nederlandse stad die stadsrechten verkreeg. Stavoren is een voormalige Hanzestad en was tijdens de hoge middeleeuwen een belangrijke handelshaven. Een bekende sage is die van Het Vrouwtje van Stavoren. Daarin wordt een verklaring gegeven voor het verval van de handelspositie van de stad aan het einde van de middeleeuwen, toen opkomende steden als Amsterdam en Antwerpen steeds meer concurrentie boden. Naast de oude sluisbrug in de oude haven zie De Vrouwe van Stavoren staan. Ze is klein van postuur en draagt een puntmuts. En tuurt over het water. 
• Hindeloopen, hier vind je het Fries Schaatsmuseum. Het stadje was ooit een belangrijke handelshaven en was nauw verbonden aan de Hanze. Doordat de plaats geïsoleerd lag van het achterland, heeft Hindeloopen een eigen cultuur en dialect ontwikkeld; afwijkend van de rest van Friesland. Een deel van Hindeloopen is het Rijksbeschermd gezicht Hindeloopen, een van de beschermde stads- en dorpsgezichten in Friesland. De stad ligt op een landtong en wordt aan drie kanten omringd door het IJsselmeer. Hindeloopen wordt gekenmerkt door haar smalle grachten, kleine bruggen en stegen. Verder zijn er in de stad verschillende rijksmonumenten. Het heeft een grote jachthaven en is op Sloten na de kleinste der Elfsteden.
• Afsluitdijk: De hele dijk is 32,5 km lang, het waterkerende deel ervan 30 km.
  De Afsluitdijk is een onderdeel van de Zuiderzeewerken. In 1927 werd begonnen met de aanleg. In 1932 werd het laatste sluitgat gesloten. Een jaar later werd hij opengesteld voor het wegverkeer. Aan beide kanten van de Afsluitdijk liggen schut- en spuisluizen. Tegen Noord-Holland zijn dit de Stevinsluizen. Op Kornwerderzand, ruim 4 km van Friesland, liggen de Lorentzsluizen. Iets ten noorden van de dijk ligt Zurich. De plaatsnaam zou mogelijk wijzen een zuidelijke (Zuder/suder) oever (ich). Soms wordt ook gedacht aan een zuidelijke hoek. De naam lijkt sterk op Zürich, de grootste stad van Zwitserland. Daardoor krijgt het dorp veel bezoekers, ook uit dat land. Tegen het plan van de gemeente Wonseradeel, waartoe het tot 2011 onder viel voor het verfriesen van de naam in het jaar 2000 van Zurich naar Surch ontstond in het dorp dan ook veel verzet, waarop de gemeente het voorstel introk.
• Harlingen: Het is de op vier na grootste plaats van Friesland. De zeehaven van Harlingen is de belangrijkste haven van de provincie. Twee eeuwen lang bestaat Harlingen, gelegen op een bogtigen uithoek der kust, in de schaduw van de universiteitsstad Franeker. Maar door de verbinding met de zee nam de welvaart gestaag toe. Vroeger lag de stad westelijker dan vandaag, maar de zee sloeg regelmatig land weg. Veel Harlingers hebben weinig met Friesland, wat zich vertaalt in het feit dat slechts weinig Harlingers de Friese taal spreken en het weinig wordt onderwezen op Harlinger scholen. Als verklaring wordt gegeven dat Harlingen lange tijd afhankelijk was van de handel en zich daarom meer op Holland oriënteerde. Vanuit de haven van Harlingen worden diverse vrachtroutes onderhouden, zoals naar Scandinavië. En de veerdiensten zijn naar Vlieland en Terschelling.
• Kimswerd: Het dorp (met beschermd dorpsgezicht) is ontstaan op een terp die vanaf de zevende eeuw in ieder geval werd bewoond. Er zijn echter ook vondsten uit de Romeinse tijd gevonden. De kerk van het dorp, de Sint-Laurentiuskerk is gebouwd op een terp. Het romaanse tufstenen schip dateert nog uit de 11e eeuw.  Volgens de overlevering woonde Grote Pier (Grutte Pier) in dit dorp, de beroemdste en beruchtste inwoner, die rond 1480 geboren is en zijn sporen in binnen- en buitenland heeft nagelaten.
  Hij was de vrijheidsstrijder van Friesland. Hij heeft het vooral opgenomen tegen het gezag van de Saksen, de keizer en de Hollanders “van over de Zuiderzee”. Er staat in Kimswerd een beeld van Grutte Pier.
• Sint Jacobiparochie ontstond in 1505, toen de streek Het Bildt (Het Bildt maakte ooit deel uit van de Middelzee en is een van de oudste Nederlandse polders) door arbeiders uit onder meer Zuid-Holland, Zeeland en Friesland werd ingedijkt. De plaats heette aanvankelijk Wijngaarden, naar het Zuid-Hollandse Wijngaarden waar de nieuwe bewoners vandaan kwamen. Het nieuwe Wijngaarden vormde een rooms-katholieke parochie die aan de apostel Jacobus was gewijd. Na verloop van tijd werd de naam van de parochie meer en meer gebruikt voor het dorp. Sint Jacobiparochie is de startplaats van het Jabikspaad, de Friese Camino de Santiago. Het Jabikspaad is bewegwijzerd, 130 kilometer lang en loopt naar Hasselt. 
• Een deel van Holwerd is beschermd dorpsgezicht, en maakt daardoor deel uit van de beschermde stads- en dorpsgezichten in Friesland. Holwerd heeft een aantal rijksmonumenten, waaronder het oude post- en telegraafkantoor uit 1810.
• Moddergat: Het dorp vormt samen met het dorp Paesens één gemeenschap en heeft ook een beschermd dorpsgezicht. Het dorp is in de 18e eeuw ontstaan, bij de monding van de zeeslenk (geul). Enkele monumentale panden zijn ondergebracht onder het Museum ’t Fiskershúske.
• Het dorp Surhuisterveen ontstond aan het einde van de zestiende eeuw, toen turfgravers en schippers hier huizen begonnen te bouwen. De naam van het dorp verwijst naar de veenkoloniale tijd en betekent letterlijk Surhuizerveen, de veengronden ten zuiden van het tegenwoordig kleinere, maar oudere Surhuizum. Anno 21ste eeuw heeft Surhuisterveen een belangrijke regionale functie.
• Bakkeveen: Bakkeveen ligt te midden van een bosrijk gebied met heide- en zandvlakten dat is gelegen op de grens met Groningen en Drenthe. Er wordt wel gezegd dat Bakkeveen het enige brinkdorp in Friesland is.. Bakkeveen ligt in het oostelijk stroomgebied van het riviertje Koningsdiep (stroomafwaarts De Boarn) dat ten noordoosten van Bakkeveen ontspringt. Het beekdal van het Koningsdiep wordt opnieuw ingericht waarbij de beek zijn oorspronkelijke kronkelende loop zal terugkrijgen. Daarnaast zijn er in de nabije omgeving de Bakkeveense Duinen, een heide- en bosgebied dat ontstaan en onaangeroerd is na de veenontginning in de 19e eeuw, en dat een voorbeeld is van hoe heel zuidoost Friesland er twee eeuwen geleden uitzag.
• Noordwest-Europa kende vroeger uitgestrekte hoogveengebieden. Daar is weinig van overgebleven en het Fochteloërveen is een van de best bewaarde restanten. Het gebied was onderdeel van het grote Drents-Friese hoogveengebied, dat sedert 1660 grotendeels is afgegraven. Dat het gebied bewaard is gebleven geldt als een historisch toeval en mogelijk een gevolg van de geïsoleerde ligging op een provinciegrens. Pas laat werd een vrij beperkt kanalenstelsel aangelegd, zodat veel veen is blijven liggen en zich zelfs altijd een kleine ‘actieve’ hoogveenkern heeft kunnen handhaven.

Van dag tot dag

D.m.v. het fietsdagboek

Tijdens en na afloop van de fietstocht worden de berichten hier opgenomen

• 
  RFR01 Code Oranje-Koek (Wolvega – Bakhuizen 75 km 80 hm)09/07/2024
  Het is een echt Hollandse Zomer!Een beetje van alles. Warme dagen, erg warme dagen, koele dagen, code oranje-zoals vandaag- dagen en vooral veel regen. Groeizaam weer, zeiden ze vroeger. Onze zomers zijn wisselvallig en dus afwisselend. Het liefst wil ik natuurlijk een continue blauwe hemel met 23,5 graden en altijd een windje in de rug.… Lees meer: RFR01 Code Oranje-Koek (Wolvega – Bakhuizen 75 km 80 hm)
• 
  RFR02 Wind In De Rug (Bakhuizen – Vrouwenparochie 107 km 73 hm)10/07/2024
  De buurvrouw op de camping had er gisteren niet veel vertrouwen in. Zij keek bezorgd naar mijn tent en zei ‘hopelijk stijg je niet op vannacht.’ U komt mij dan toch wel redden? Lachte ik. Het regende en onweerde heftig, zeker oranje- boven – waardig. Maar ik stond wat in de luwte van het sanititair… Lees meer: RFR02 Wind In De Rug (Bakhuizen – Vrouwenparochie 107 km 73 hm)
• 
  RFR03 Noard East (Vrouwenparochie – Rottevalle 95 km 67 hm)11/07/2024
  U hebt hier meer aan! Mijn Belgische overburen komen aangelopen met een stoel en krukje. Ze staan hier al een paar dagen op de mini camping . Ergens verscholen staan er meer stoelen. Ik vraag wat hen hier brengt. Ach dat hebben wij in Vlaanderen niet hè, dit landschap. De camping ligt rustiek aan een watertje,… Lees meer: RFR03 Noard East (Vrouwenparochie – Rottevalle 95 km 67 hm)
• 
  RFR04 Bos en Bui (Rottevalle – Wolvega 98 km 93 hm)12/07/2024
  Een uurtje eerder opstaan, zodat ik een uurtje langer droog kan fietsen. Iets over 7 uur reed ik weg. De zon schijnt flauw en in Ureterp bij de Friese supermarkt met de onuitsprekelijke naam, haal ik ontbijt en lunch. Gelukkig gaan ze om 8 uur open, wat overigens geen garantie is op verse croissants. Die… Lees meer: RFR04 Bos en Bui (Rottevalle – Wolvega 98 km 93 hm)

Epiloog

Een mooie fietstocht om Friesland voor het eerst of opnieuw te leren kennen. Buitenom, dus langs de provinciegrens, conform het concept van Rondje Fietsen ervaar je op een afwisselende wijze de landstreken van de provincie. Bij de provincie Friesland zijn dat globaal de Friese Wouden in het zuiden, de rustieke havensteden in het westen, de Waddenzeekust in het noorden die overgaat via het Lauwersmeer naar veen, heide en bos in het oosten. Hier doorkruis het Drents-Friese Wold.

Plussen en Minnen

Als ik kijk naar fietsgemak, fietsbeleving en de faciliteiten scoort deze route op alle fronten een voldoende. Door middel van het routeboekje in combinatie met de GPX (die op de website te downloaden is) navigeer je eenvoudig. Op punten waar de knooppunten niet worden gevolgd zijn ondersteunende stickers geplakt. Dit is spaarzaam gedaan en niet altijd even consequent. Dit mag wat mij betreft wel wat uitgebreider. Als fietser zoek je soms wat bevestiging, zeker als je alleen navigeert met het routeboekje.

De route is niet overal verhard en sommige paden zijn smal. Ik vond het niet storend, maar kan bij sommige fietsers als onveilig worden ervaren. De vele hekjes op de Waddenkust-route maken onderdeel uit van fietsen tussen de schapen. Ook hier moet je even op ingesteld zijn. Faciliteiten – van winkels tot overnachtingsmogelijkheden – zijn er genoeg en sfeer is op een afwisselende wijze voorhanden. De omgeving wijzigt geregeld; zoals gezegd gaat de route geregeld door steden en dorpen en door natuurgebieden.

De Statistieken

Hieronder een tabel waarin o.a. opgenomen afbeeldingen van de dagelijkse hoogteprofielen. Is je beeldscherm kleiner dan de tabel? Scrol dan en vergroot eventueel. Op de laatste regel zijn de totalen opgenomen.

Zwaarte

Met 314 hoogtemeters op 375 km is deze fietstocht op alle dagen Licht en Gemakkelijk.

Fotogalerij

Virtuele tour

Alle video’s zijn opgenomen bij de betreffende dagboekberichten.

Open Street Map en GPX route

Bronvermelding